CAFE ROTA

Theseus Kimdir? Theseus Efsanesi

Theseus, Atina’nın efsanevi kralı olarak kabul gören Yunan mitolojisinden bir kahramandır. En ünlü macerası, Girit kralı Minos’un korkunç Minotaur’unu öldürmesidir.  Kahramanın mitosları Yunan tragedyalarına ve Minotaur’la olan savaşı Yunan vazolarına konu olmuştur. Theseus’a dair bilgileri bize büyük ölçüde MÖ 2-1. yüzyıllar arasında yaşayan Plutarkhos verir.

Theseus’un Doğumu

Kahramanın annesinin Aethra, babasının Aegeus ya da Poseidon olduğu söylenir. Efsaneye göre, Atina’nın krallarından Aegeus’un, çeşitli kadınlarla evliliklerinden hiç çocuğu olmaz. Troezen kralının kızı Aethra ile evlenir. Aethra, Egeus’tan, bir diğer efsaneye göre bir gün yüzdüğü bir anda Tanrı Poseidon’dan hamile kalır. Aegeus çocuğunun doğumunu beklemeden Atina’ya döner. Ancak dağacak çocuk için sandaletini ve kılıcını dev bir kayanın altına bırakır. Aethra’ya çocuğun kayayı kaldırabilecek yaşa geldiğinde emanetlerini alabileceğini, böylece mirasında hak iddia edebileceğini tembihler.

Büyüdüğünde annesi genç Theseus’a gerçek kimliğini açıklar. Theseus kayayı kaldırır ve babasının bıraktığı emanetlerini alır. Ardından mirastan hak almak için Atina’ya yola çıkan Theseus yolda çeşitli kötü adam ve canavarlarla savaşmak zorunda kalır.

Theseus’un Maceraları: Periphetes, Sinis, Skiron

Kahramanın karşılaştığı ilk kötü adam, karşısına çıkan herkesin kafasını kocaman bir demir sopayla parçalayan Periphetes’tir. Theseus onu öldürür ve sopasını kendisine silah olarak alır.

Sırada Korinth kırsalında dolaşan ve kıstağın içinden geçen insanları öldürmek için çam ağaçlarını yıkan Sinis vardır. Kahramanımız, Sinis’i de öldürür. Plutarch’a göre Theseus’un Sinis’in kızı Perigune’den Melanippus adında bir oğlu olmuştur.

Daha sonra Megara’da dar deniz geçişini kapatan Skiron ile karşılaşır. İnsanları ayaklarını yıkamaya zorlamaktan zevk alan Skiron, bunu yapmak için eğildiklerinde onları uçurumdan aşağı, denize atıyordur. Talihsiz insancıkların bu atlayıştan sağ çıksalar bile kurtulmaları imkânsızdır.  Uçurumdan denize düşenler o bölgede yaşayan dev bir kaplumbağa tarafından mideye indirilirler. Thesus, Skiron’u uçurumdan atarak dev kaplumbağaya yem eder.

Kerkyon, Prokroustes, Phia, Maraton Boğası

Sıradaki kötü adam, önünden geçen herkesi ezerek öldüren şampiyon güreşçi Kerkyon’dur. Theseus onu kendi sporunda yener.

Theseus son olarak, yolcuların yolunu kesen ve onları bir yatakta yatmaya zorlayan Prokroustes ile karşılaşır. Prokroustes eğer yolcular yatak için çok uzunlarsa fazlalıklarını kesmekte, çok kısalarsa da uzunluklarını artırmak için ağırlıklar kullanarak germekte veya uzuvlarını çekiçle uzatmaktadır. Theseus, onu da yenip yoluna devam eder.

Kötü adamlarla mücadelelerden sonra Theseus Korinth bölgesinde yine problem çıkaran Phia adında bir domuzu öldürmek zorunda kalır. Sonunda da Atina’ya gelir. Burada üvey annesi Medea ve Theseus’un kuzenleri Pallantidae, birkaç kez kahramanımızı ortadan kaldırmaya çalışırlar. Ancak kurdukları pusular ve zehirleme denemeleri hiçbir işe yaramaz. Bu sebeple Medea, Theseus’u kırsal bölgeye dadanan Maraton boğasını yok etmesi için bir göreve gönderir. Kahraman bununda üstesinden gelir, hayvanı yakalar ve Apollon‘a kurban eder.

Bunlar dışında Theseus’u,  Calydonia Domuzu avı mitosunda Iason ile Argonotlar‘ın olduğu altın post efsanesinde de görürüz. Ancak kahramanın en büyük sınavı bunların hiçbirisi değildir.

Theseus ile Minotaur Mücadelesi

Theseus’un başından geçen bilinen en ünlü macera, Girit’te Kral Minos‘un Minotaur’unu öldürmesidir. Plutarkhos’un anlatımlarında Atina, yaptığı antlaşmaya göre her dokuz yılda bir  Knossos’taki gizemli labirentte yaşayan bu korkunç yaratığı beslemek için yedi genç erkek ve yedi genç kadını Girit’e göndermek zorundadır. Bazı kaynaklara göre bu antlaşma Atina oyunlarını kazandıktan sonra kıskanç rakipler tarafından öldürülen Minos’un oğlu Androgeous’un ölümü için alınan bir tazminattır. Bazı kaynaklarda Androgeous’u Maraton boğası öldürmüştür.

Minotaur, Minos’un karısı Pasiphae ve bir boğanın birleşmesinden doğan bir yaratıkdır. Efsaneye göre Girit kralı Minos tanrının onuruna kurban etmeyi bırakır. Bunun üzerine Zeus, Minos’un karısı Pasiphae’yi bir boğaya âşık eder. Bu birliktelikten korkunç Minotaur doğar.

Minotaur için kurban göndermeye bir son vermek isteyen Theseus, yedi gençten biri olarak Girit’e gider. Girit’e varınca Theseus korkusuzca, Minotaur’un labirentine girer. Kahraman yolunu bulmak için Minos’un kızı Ariadne’nin verdiği ip yumağını kullanarak ilerler. Canavarı kılıcıyla öldürür ve ipi takip ederek labirentten çıkar. Böylece kahraman Atina’yı Minos’a karşı kurban vermek yükümlülüğünden kurtarmıştır.

Daha sonra eve yelken açan Theseus babasına verdiği sözü unutur. Babası dönerken her şey yolunda ise beyaz yelken açmasını istemiştir. Theseus’un gemisini açıkta siyah yelken ile gören babası, oğlunun Minotaur tarafından öldürüldüğünü düşünür ve kendisini uçurumdan aşağı denize atarak intihar eder. Bu trajik olay sonucunda Theseus tahta geçer. Bölgedeki birçok küçük yerleşimi tek bir siyasi yönetimde birleştirir ve Atina için barışçıl, bütünleyici bir dönem başlar.

Theseus’un Amazonlar ile Mücadelesi

Theseus baş karakter olarak değil ama bir çok mitosda yan karakter olarak da karşımıza çıkar. Herakles’in 12 işinden biri olarak çaldığı Amazon kraliçesi Hippolyte‘nın kemerini geri almak isteyen Amazonlar Attika’yı işgal ettiklerinde, Theseus Amazonlarla Herakles‘in yanında mücadele eder.

Lapitler ile Kentaurlar Mücadelesinde Theseus

Bir başka efsanede, Theseus, Peirithoos’un düğününü bozan yarı insan, yarı at yaratıklar olan kentaurlarla Lapitlerin yanında savaşır. Pirithous, Yunan mitolojisinde Lapithlerin kralı, Hippodamia’nın kocasıdır.

Pirithous’un annesi Dia, babası ise Ixion ya da Zeus olarak bilinir. Pirithous, Theseus’un cesaretini ve gücünü  duyar. Kahramanı kendi gözleriyle görmek ister. Bunun için bir plan yapar ve Theseus’un sığırlarını çalar. Theseus sığırlarını bulmak için dışarı çıktığında ikili bir şekilde bir araya gelir ve yakın arkadaş olurlar. Pirithous daha sonra Hippodamia ile tanışıp evlenir. Düğün sırasında, barbar olarak bilinen at adam şeklindeki kentaurlar sarhoş olurlar. Düğündeki Lapit kadınlarını kaçırmaya çalışırlar. Centaurlar ve Lapithler arasında, kentauromakhia olarak adlandırılan savaş gerçekleşir. Lapitlerin kazandığı savaş Yunan dünyasında pek çok yerde propaganda amaçlı kullanılmış, tapınak alınlıklarında, lahitlerde kabartmaları yapılmıştır. Bu betimlerde çoğunlukla Lapitler üstün Yunan halkını, Kentaurlar ise barbar olarak görülen Perslileri temsil eder.

Helen ile Persephone’nin Kaçırılması

Pirithous, Theseus iki arkadaş Zeus‘un iki kızını kaçırmaya karar verirler. Theseus kendisine o zaman henüz on üç yaşında olan Spartalı Helen’i kaçırır. Kadınlık çağına gelene kadar bakması için annesine verir. Helen’i buradan kardeşleri Dioskurlar kaçırarak kurtarır.

Pirithous ise Hades’in karısı Persephone‘yi kaçırmaya karar verir. Hades tarafından farkedilip yer altına hapsolurlar. 12 işinden birisi Kerberos’u yeryüzüne çıkarmak olan Herakles, yer altında Theseus’u görünce serbest bırakır. Ancak Pirithous’u kurtarmaya çalıştığında, büyük bir sarsıntı başlar. Pirithous’u orada bırakırlar.

Theseus’un Evlilikleri

Theseus ilk olarak Amazonlar’ın kraliçesi Antiope ile evlenir. Bu evlilikten ilk oğlu Hippolytos dünyaya gelir. Ancak eşi bir savaşta Theseus ile birlikte savaşırken ölür. Theseus’un ikinci karısı, Ariadne’nin kızkardeşi Phaidra’dır. Akamas ve Demophon adında iki oğulları vardır. Phaidra, üvey oğlu Hippolytos’a âşık olur ancak aşkına karşılık bulamaz. Öfke ile Theseus’a oğlunun ona tecavüz etmeye çalıştığını söyler. Duydukları karşısında sinirlenen Theseus, Hippolytos’u cezalandırması tanrı Poseidon’u için çağırır. Deniz tanrısı okyanusun derinliklerinden bir boğa gönderir. Bu yaratık, Hippolytos’un arabasının atlarını çok korkurtur ve kaçışan atlar Hippolytos’u denizin derinliklerine savurur. Phaidra ise daha sonra yaptığının sonuçları karşısında suçluluk duyarak kendisini asar.

Thesus, pek çok maceranın ardından Atina’da yeniden tahta çıkma umudunu kaybedince Skyros’a gelir. Burada yaptığı kahramanlıklara yakışmayacak bir son onu beklemektedir. Sebebi bilinmeyen bir şekilde  adanın kralı Lykomedes tarafından bir kayalıktan aşağı itilerek öldürülür.

Sanat ve Edebiyatta Theseus

Theseus, özellikle Minotaur ile mücadelesi MÖ 6. yüzyılın sonlarından itibaren Yunan sanatında ortaya çıkar. Kahramanın Maraton boğası ve Minotaur karşı verdiği mücadeleler özellikle siyah figürlü vazo ressamları arasında popüler olmuştur. Bunlar arasında en iyi örnek Theseus hikâyesinden birçok sahneyi gösteren Francois vazosu’dur. Herakles‘inde bir boğa ve kentaurlarla savaştığı benzer betimler vardır. Ayırt edici özellik olarak Theseus’un sakalsız olarak betimlenmesi söylenebilir.

Kabartma olarak tapınak alınlıklarında, frizlerde, lahit süslemelerinde kullanılmıştır.

Edebiyattaki yerine gelecek olursak Theseus, hem Euripides‘in hem de Sophokles‘in tragedyalarında yer alır.

Kopukuçurtma

Herşeyi yazdı bir tek hakkında yazamadı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu